Làng Lụa Vạn Phúc – Có Thực Sự Như Mọi Người Kể

0
2254
làng lụa Vạn Phúc

Làng lụa Vạn Phúc nổi tiếng là làng nghề dệt lụa tơ tằm nổi tiếng từ mấy chục năm về trước. Mặc dù nghề dệt lụa có ở nhiều nơi, nhưng không thể không nói tới Vạn Phúc. Đây có thể coi là một trong những vùng đất tổ của nghề dệt lụa. Lụa Vạn Phúc bền đẹp, chất liệu mềm mại và nhẹ nhàng.

1. Làng lụa Vạn Phúc 

Làng lụa Vạn Phúc hay chính là làng lụa Hà Đông, tọa lạc tại phường Vạn Phúc, quận Hà Đông, cách trung tâm Hà Nội khoảng 10km. Nơi này từ xa xưa đã nổi danh với nghề dệt lụa tơ tằm đẹp bậc nhất nước ta. Những tấm lụa được dệt tại đây có nhiều mẫu hoa văn cổ của nền văn hóa Việt Nam. Lụa Vạn Phúc đã từng được chọn may quốc phục dưới các đời vua nhà Nguyễn.

Làng lụa Vạn Phúc nằm bên bờ sông Nhuệ. Nó mang một nét cổ kính như làng quê ngày xưa với những hình ảnh quen thuộc như giếng nước, gốc đa cổ thụ. Hay những hồ cá với những bông sen hồng, xa xa là buổi chợ chiều trước đình. Trong làng nhà nhà đều làm nghề dệt lụa truyền thống.

Cũng như các sản phẩm lụa truyền thống ở Hà Nội, Lụa Vạn Phúc thường được nhắc đến trong thơ ca. Mặc dù công nghệ đã phát triển, các sản phẩm máy dệt hiện đại được sản xuất nhiều để giảm mệt nhọc cho người dân. Nhưng nhiều hộ gia đình vẫn còn giữ trong nhà khung dệt cổ để lưu làm kỷ niệm.

làng lụa Vạn Phúc
Làng lụa Vạn Phúc
làng lụa Vạn Phúc
Trang phục may bằng lụa Vạn Phúc 

Theo truyền thuyết, cách đây khoảng 1200 năm, ở Cao Bằng có một người con gái nổi tiếng là đảm đang và có tay nghề dệt lụa khéo léo, đó là bà A Lã Thị Nương. Về sau khi bà về làm dâu làng lụa Vạn Phúc, bấy giờ  vẫn chưa được gọi là làng lụa, và bà đã truyền nghề lại cho dân làng. Để ghi nhớ công lao của bà, khi bà mất tất cả dân làng tôn bà làm thành hoàng làng.

Tại hội chợ Marseille (1931) và Paris (1938), lụa từ làng lụa Vạn Phúc lần đầu được giới thiệu ra thị trường quốc tế. Lụa Vạn Phúc đã được người Pháp đánh giá cao và rất ưa chuộng tại đất nước này và cả Thái Lan, Indonesia… Họ đánh giá đây là loại sản phẩm tinh xảo của vùng phương Đông…

Từ 1958 – 1988, trong 30 năm này sản phẩm lụa Vạn Phúc được các nước Đông Âu ưa chuộng và sang nhập khẩu về nước họ. Kể từ 1990 lụa này được xuất khẩu nhiều hơn và đem đến cho đất nước một nguồn thu ngoại tệ đáng kể.

Hiện nay, Làng lụa Vạn Phúc đã có 785 hộ dân làm nghề dệt, chiếm gần 60% trên tổng số hộ sinh sống tại làng nghề. Hàng năm, làng lụa Vạn Phúc sản xuất từ 2,5 đến 3 triệu m2 vải, chiếm 63% doanh thu của toàn bộ làng nghề (khoảng 27 tỷ đồng). 

Với số lượng máy dệt có trên 1000 máy với khoảng 400 lao động thời vụ đến làm việc. Làng lụa Vạn Phúc đã phát triển rất nhanh. Các cửa hàng bán lụa được xây dựng nhiều lên trên 100 cửa hàng, được chia làm 3 dãy phố để có thể đáp ứng được nhu cầu của khách hàng mua lụa và cả khách tham quan. 

2. Lịch sử làng lụa Vạn Phúc

Lụa của làng lụa Vạn Phúc không tự nhiên mà có chất liệu tốt và có những nét đặc sắc và độc đáo riêng như bây giờ. Để có được điều đó chính là nhờ  sự khéo léo của đôi tay, sự điêu luyện và tinh đời của người dân Vạn Phúc. Nhờ đó mà qua bao thế hệ, lụa Vạn Phúc vẫn luôn giữ được những nét truyền thống và thủ thuật riêng.

làng lụa Vạn Phúc
Hoa văn và chất lụa Vạn Phúc là điểm chính thu hút nhiều khách hàng 

Lụa của Làng lụa Vạn Phúc bao giờ hoa văn cũng trang trí đối xứng, đường nét luôn mềm mại, dứt khoát mà phóng khoáng chứ không rườm rà, phức tạp. Bởi vậy, nên lụa này được được các nước khác trên thế giới rất ưa chuộng. Đó được xem là sự phá cách kết hợp giữa truyền thống và hiện đại.

Có khá nhiều tương truyền về lịch sử ra đời của làng lụa Vạn Phúc.

Trong đó thuyết được nhiều người tương truyền nhất, nói rằng bà tổ làng Lụa Vạn Phúc là người gốc Hàng Châu (Trung Quốc). Bà đi theo chồng làm ăn nhưng do biến cố bà bị lưu lạc tại ngôi làng này.

Nỗi nhớ quê hương da diết của bà trút hết vào nghề tầm tang, canh gửi nơi dòng Nhuệ giang êm đềm tha thiết. Trải qua nhiều năm, nghề này được tiếp nối từ thế hệ này đến thế hệ khác và trở thành nghề “truyền thống” của làng Vạn Phúc.

Một thuyết khác, truyền tai nhau rằng nghề dệt lụa ở Vạn Phúc có từ hơn ngàn năm trước. Và nghề do một vị tổ sư dòng dõi Hùng Vương tên Lã Thị Nga, truyền dạy. Sau khi bà mất, dân làng đã tôn bà làm Thành hoàng – tổ sư nghề dệt để ghi nhớ công ơn của bà. Sau đó thờ phụng tại đình làng Vạn Phúc.

Lấy ngày 10 tháng Tám âm lịch, ngày sinh của bà và 25 tháng Chạp âm lịch làm ngày mất của bà. Mỗi năm dân làng đều tổ chức lễ giỗ tổ hàng năm để ghi nhớ công ơn của bà.

Làng lụa Vạn Phúc đã hai lần được người Pháp mang đi đấu xảo tại Paris và Marseille (1931, 1938)…

Trong các loại lụa cổ truyền của làng lụa Vạn Phúc, nổi tiếng nhất có lẽ là lụa Vân. Lụa Vân có thể đã không có trên thị trường nếu không có sự khôi phục lại của các nghệ nhân lụa. Một trong những người có công lớn trong việc khôi phục loại lụa này là nghệ nhân dân gian Triệu Văn Mão.

Chất lụa mát mẻ vào mùa hè, ấm áp vào mùa đông là nét đặc biệt dòng lựa này. Cả lụa Vân và lụa Vạn Phúc đều có điểm chung là ấm áp vào mùa đông và mát mẻ vào mùa hè. Những mẫu hoa văn thường thấy sẽ là mẫu Song hạc, mẫu Thọ Đỉnh, mẫu Tứ Quý… Chúng được đánh giá làm cho các bọ trang phục khi mặc uyển chuyển, duyên dáng, sinh động hơn.

Ông Mão tử nhỏ đã làm nghề lụa và là chân truyền của dòng họ Triệu Văn nổi tiếng làm nghề lụa. Nhưng ông vẫn khẳng định nghề lụa không giống các nghề khác. Nghề này không có quá nhiều bí quyết, điều quan trọng chính là ở người làm lụa. 

Người làng lụa Vạn Phúc chỉ cần một năm là có thể lành nghề, nhưng người khác muốn học thì phải rất kiên trì và chịu khó mới có thể học được. 

Ông giảng giải: “Lụa Vân mềm mượt hơn lụa thường nhờ kỹ xảo nhà nghề. Làm lụa Vân thì bản thân người thợ phải có con mắt tinh đời chọn tơ đúng loại. Cái khó nhất là tất cả các công đoạn đều phải làm thủ công mà không được dệt bằng máy, đòi hỏi người thợ phải tinh mắt nhanh tay”.

Làng lụa Vạn Phúc đã dần được khôi phục, những với công nghệ hiện đại nhiều chất liệu ra đời và những chất lụa thường với giá rẻ được nhiều giới trẻ ưa dùng hơn. Nên nhiều người từ bỏ nghề lụa truyền thống để chạy theo xu hướng, điều này khiến cho số lượng thợ và đặc biệt là thợ lành nghề thiếu sót rất lớn. 

Trang phục được thiết kế với chất liệu lụa Vân của ông Mão được trưng bày và giới thiệu ở rất nhiều nơi. Năm 2004 tại Lễ hội văn hóa các dân tộc Việt Nam, bí quyết làm lụa Vân của ông Triệu Văn Mão nhận được giải Quả cầu vàng và Tinh hoa Việt Nam. Năm 2006 tại Festival Huế, những bộ trang phục cung đình Huế mà ông Mão phục chế bằng lụa Vân được mang đi giới thiệu và trưng bày. 

làng lụa Vạn Phúc
Phơi lụa

Dưới thời vua chúa, lụa Vạn Phúc chỉ được dùng cho vua chúa, quan lại và tầng lớp giàu có. Ngày nay, lụa Vạn Phúc phổ biến hơn, được ưa chuộng và sử dụng bởi nhiều đối tượng cả trong lẫn ngoài nước. Mặc dù có những cải tiến và đổi mới trong cách dệt cũng như đường nét hoa văn nhưng lụa vẫn giữ nguyên nét văn hóa truyền thống dân tộc. Không chỉ vậy, đây còn là điểm du lịch làng nghề hấp dẫn.

3. Một số loại lụa đặc trưng

Có rất nhiều chất liệu lụa và kiểu dáng khác nhau cho bạn lựa chọn. Tuy nhiên chất liệu đặc trưng thường là các lụa từ tơ tằm, satin… Sau đây là giới thiệu chi tiết hơn về các loại lụa này của làng lụa Vạn Phúc.

3.1 Lụa Vân

Như đã nói, lụa Vân là loại lụa nổi tiếng đặc trưng của làng lụa Vạn Phúc. Vải lụa vân là có chất liệu óng mượt dưới sự tỉ mỉ của những người thợ lành nghề lâu năm kết hợp lại làm nên. Kỹ thuật dệt lụa vân không phải ở đâu cũng có được, nó đã được phục chế bởi chân truyền của dòng họ nhà lụa, Triệu Văn Mão.

Có rất nhiều hoa văn trên lụa vân với nhiều tên gọi rất hay và sang trọng như: vân hồng điệp, vân song hạc, vân thọ đinh,… Trang phục từ lụa Vân được đánh giá là tạo sự nhẹ nhàng, mềm mại và sang trọng khác lạ.

3.2 Lụa Satin

Lụa satin hay còn được gọi là lụa satanh. Đây là chất liệu không mấy mới lạ với nhiều người. Chất liệu Satin được sử dụng làm vải, ruy băng và nhiều công dụng khác. Nó cũng là chất liệu được rất nhiều nhà thiết kế lựa chọn và được kết hợp nhiều trong phong cách phối đồ của nhiều tín đồ thời trang.

làng lụa Vạn Phúc
Mô hình của một làng lụa

Vải lụa satin được áp dụng theo kỹ thuật dệt thủ công vân đoạn, dệt đan sợi dọc – ngang kết hợp tạo liên kết chặt chẽ. Trong đó một sợi ngang sẽ luồn xuống dưới 2 sợi dọc và liên tiếp như thế. Sợi ngang tiếp theo nằm bên phải, cách ít nhất 2 sợi dọc.

Ngày xưa, vải lụa Satin từng được dùng để may trang phục cho vua Chúa. Chất lụa satin ở làng lụa Vạn Phúc được dệt từ nhiều loại tơ khác nhau nhưng hiện nay để phục vụ nhu cầu thời trang nên các loại dùng để dệt chủ yếu là sợi tơ tằm đan xen với sợi viscose. Có thể thấy, nhờ kỹ thuật này và chất vải Satin bao giờ khi sờ vào cũng có độ mịn và láng bóng một mặt, mặt còn lại mờ và thô hơn.

Lụa satin có điểm nổi trội là có độ bóng mượt, mềm mại nên có tính thẩm mỹ rất cao. Thêm một ưu điểm nổi bật nữa là tính hè mát, đông ấm. Nhưng lụa lại có nhược điểm như: dễ rách, có độ nhăn nhất định, phai một ít màu khi giặt, khó giữ nếp cũng như khó may.

Xem thêm:

3.4 Lụa tơ tằm 

Vải lụa tơ tằm được dệt từ sợi tơ của những con tằm được nuôi theo chế độ đặc biệt. Nghề dệt lụa đã xuất hiện và tồn tại ở làng lụa Vạn Phúc, Hà Đông trong hàng trăm năm nay. Và nó trở thành một văn hóa thủ công truyền thống đặc trưng của Hà Thành.

Lụa tơ tằm được mệnh danh là bà hoàng của các loại vải. khi có ánh sáng chiếu vào lụa tỏa sáng, óng ánh tự nhiên. Lúc sờ vào có thể cảm nhận được sự nhẹ, mềm, mát dịu không thể tìm thấy ở bất kỳ chất liệu nào. 

Nhờ những đặc tính đó mà lụa được ưa chuộng bậc nhất không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới. Sản phẩm từ lụa tơ tằm đa dạng từ quần áo, khăn choàng đến các loại phụ kiện; đã và đang phục vụ cho nhu cầu sử dụng trong nước và xuất khẩu ra nhiều thị trường lớn.

4. Kết luận

Lụa của làng lụa Vạn Phúc là một lựa chọn không thể bỏ qua nếu bạn là một trong những tín đồ của chất liệu vải này. Bạn có thể dễ dàng tìm thấy và đặt mua vải lụa Vạn Phúc ở bất cứ đâu tại đây, hoặc trên các website bán lụa lớn.

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây